دندان‌های شیری از حدود 6-7 ماهگی در دهان کودک رویش می‌یابند و تا حدود سن 2 سالگی به‌طور طبیعی کودکان دارای 20 عدد دندان شیری می‌باشند. در بسیاری از مواقع کودکان به دلایل مختلفی دچار پوسیدگی زودرس این دندان‌ها می‌گردند و این امر چالش‌های بسیاری را برای خانواده و کودک رقم می‌زند. یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها برای خانواده‌ها تصمیم‌گیری در مورد درمان این دندان‌ها با توجه به سن کم کودک می‌باشد. در ادامه این مطلب به مهم‌ترین جنبه‌های اهمیت دندان‌های شیری اشاره خواهیم کرد.

دندان‌های شیری تا چه سنی می‌مانند؟

به‌طور طبیعی دندان‌های شیری قدامی تا حدود سن 6-7 سالگی و دندان‌های شیری خلفی تا حدود سن 10-12 سالگی در داخل دهان حضور دارند. معمولاً با افتادن هر دندان شیری دندان دائمی جانشین آن بافاصله زمانی کمی به داخل حفره دهان رویش می‌یابد به‌جز دندان آسیاب اول دائمی که بدون افتادن هیچ دندان شیری به داخل دهان رویش می‌کند و این امر در حدود 6-7 سالگی اتفاق می‌افتد

ضرورت درمان پوسیدگی دندان‌های شیری

گرچه سیستم دندانی شیری برای مدت محدودی در داخل دهان کودک وجود خواهد داشت ولی در صورت وجود پوسیدگی در این دندان‌ها ممکن است عوارض جدی و بعضاً جبران‌ناپذیری به کودک وارد گردد این عوارض به چند دسته تقسیم می‌گردند:

1-کاهش توانایی جویدن

در صورت وجود پوسیدگی و یا از دست رفتن دندان‌های شیری توانایی جویدن کودک و تمایل وی به استفاده از مواد غذایی متنوع کاهش می‌یابد به‌طوری‌که کودک حتی بدون اظهار وجود مشکل در دندان‌ها از خوردن برخی از مواد غذایی امتناع ورزیده و گاهی والدین این امر را به‌عنوان بی‌اشتهایی کودک تلقی می‌کنند درحالی‌که در بسیاری از موارد با برطرف کردن عامل اصلی یعنی درد و پوسیدگی دندان‌ها، مشکل به‌خودی‌خود ناپدید می‌گردد. بدیهی است در صورت وجود اشکال در تغذیه عوارض مختلفی ازجمله کاهش رشد، یبوست، کج‌خلقی و بسیاری از اختلالات دیگر می‌تواند در کودک بروز نماید.

2- حفظ فضای لازم برای رویش دندان دائمی

دندان‌های شیری به‌عنوان یک راهنما برای رویش دندان‌های دائمی خواهند بود به‌طوری‌که اگر یک‌دندان شیری زودتر از موقع مقرر از دست برود این امر منجر به از دست رفتن فضای موردنیاز جهت رویش دندان دائمی می‌گردد به‌طوری‌که در بسیاری از موارد برای اصلاح وضعیت، کودک نیاز به درمان‌های ارتودنسی پیچیده خواهد داشت؛ زیرا دندان‌های دائمی به دلیل کمبود فضای ایجادشده ناشی از زود از دست رفتن دندان شیری به‌صورت کج و درهم رویش خواهند کرد و یا حتی به‌صورت نهفته باقی می‌مانند.

3-زیبایی

مطالعات مختلف نشان داده‌شده است که پوسیدگی دندان‌های شیری و تیرگی ظاهر آن‌ها می‌تواند نقش مهمی در اعتمادبه‌نفس و تعاملات اجتماعی کودک داشته باشد به‌طوری‌که کودک حتی اگر ابراز نکند از ظاهر دندان‌ها خجالت کشیده و ممکن است از خندیدن امتناع ورزد و یا روابط اجتماعی وی دستخوش اختلال گردد

4- ایجاد بوی بد دهان

در صورت وجود حفرات پوسیدگی متعدد تجمع مواد غذایی در بین دندان‌ها افزایش‌یافته و به‌مرور زمان فاسد می‌گردند و با ایجاد التهاب در لثه و عفونت دندان‌ها کودک دچار بوی بد دهان خواهد شد.

درمان پوسیدگی

امروزه با پیشرفت علم دندانپزشکی کودکان پوسیدگی‌های دندان‌های شیری در صورت مراجعه به‌موقع کاملاً قابل‌درمان است. پوسیدگی این دندان‌ها با مواد ترمیمی مختلف و یا روکش‌های مخصوص دندان‌های شیری برطرف گردیده و کارایی دندان به‌طور کامل بازگردانده خواهد شد حتی درصورتی‌که پوسیدگی دندان شیری عمیق باشد در بسیاری از مواقع مشکلات این دندان‌ها با درمان‌های عصب‌کشی برطرف گردیده و با یک درمان مناسب می‌توانند تا موقع مقرر در داخل دهان باقی بمانند. لازم به ذکر است برخلاف تصور بسیاری از والدین دندان‌های شیری نیز دارای عصب بوده و در صورت پیشرفت پوسیدگی و انتقال التهاب و عفونت به عصب دندان، باید درمان عصب‌کشی انجام گیرد و این درمان هیچ‌گونه عارضه‌ای برای دندان‌های دائمی جانشین نخواهد داشت.

خارج کردن دندان‌های شیری

همان‌طور که پیش‌تر ذکر گردید تا حد امکان باید از خارج کردن زودهنگام دندان‌های شیری جلوگیری کرد ولی اگر پوسیدگی دندان به حدی پیشرفت کرده باشد که دندان شیری قابل‌درمان نباشد و دندانپزشک تشخیص دهد که دندان شیری باید خارج شود برای حفظ فضای دندان تا رویش دندان دائمی جایگزین باید از وسایلی به نام فضانگهدار (space maintainer) استفاده نمود این وسایل به دو صورت ثابت و یا متحرک ساخته می‌شوند که انتخاب انواع آن برحسب صلاحدید دندانپزشک می‌باشد.

زمان مناسب مراجعه به دندانپزشک

جالب است بدانید که اولین مراجعه کودک به دندانپزشک باید در بین سن 6 ماهگی تا یک‌سالگی باشد در این زمان دندانپزشک با معاینه دهان کودک و بررسی وضعیت لثه‌ها و دندان‌های تازه روییده توضیحات لازم به جهت پیشگیری از پوسیدگی را برحسب وضعیت دهانی کودک به والدین خواهد داد. پس‌ازاین جلسه اول فواصل بین معاینات دندانپزشکی به‌طورمعمول هر 6 ماه یک‌بار تعیین می‌گردد گرچه برحسب وضعیت دندانی کودک و میزان در معرض خطر پوسیدگی بودن وی این زمان‌بر طبق صلاحدید دندانپزشک ممکن است تغییر نماید.

تأثیر پوسیدگی دندان‌های شیری بر دندان‌های دائمی

در صورت پیشرفت پوسیدگی و وجود التهاب و عفونت در دندان‌های شیری این عفونت می‌تواند به جوانه دندان دائمی زیرین سرایت نموده و موجب اختلال در تکامل دندان دائمی زیرین شود هم‌چنین وجود پوسیدگی در دندان‌های شیری موجب افزایش میکروب‌های عامل پوسیدگی ازجمله استرپتوکوک موتانس گردیده و شانس ابتلا به پوسیدگی را در سایر دندان‌های موجود در دهان افزایش می‌دهد.

کلام آخر

با توجه به موارد ذکرشده دندان‌های شیری باوجوداینکه به‌طور موقت در داخل دهان حضور دارند ولی از اهمیت بسیاری در حفظ سلامت عمومی کودک و جلوگیری از ابتلا وی به عوارض بازگشت‌ناپذیر برخوردارند لذا حفظ و مراقبت این دندان‌ها در دوران کودکی از ضروریات انکارناپذیر می‌باشد.